GORENICE

(1335 Gorovicz, 1336 Gorinicz, 1345 Girovicz, 1347 Gorynicz, 1350 Gromnik [błędnie], 1374 Gornicz, 1383 Goruncz, 1389 Gorznicz, 1402 Goronijce, 1404 Gorijnice, 1409 Gorinicza, 1412 Gorinice, 1414 Gorinicze, 1418 Gorinycze, Gorzinicze, 1419 Gorzinice, 1430 Gorenicze, 1464 Gorziinice, 1470-80 Goriinicze, 1475 Gorynycze, 1490 Gornycze) 8 km na SE od Olkusza.

1. 1490, 1581 pow. krak. (ŹD s. 434, 31); 1335-6 par. własna (MV 1 s. 371, 384); 1335-6, 1345-7, 1373-4 dek. Nowa Góra (MV 1-2 wg ind.; Rejestr Świetop. k. 13, 36); 1348-52 dek. własny (MV 2 wg ind.); 1470-80 dek. Sławków-Bytom (DLb. 2 s. 200); 1529, 1598 dek. Nowa Góra (LR s. 156; WR k. 409).

2. 1412, 1420, 1424 las w G. (ZK 5 s. 277; 7 s. 13, 335), → p. 3; 1417 las między Niesułowicami i G. (ZK 6 s. 370-1), → p. 3; droga królewska z Paczółtowic do Olkusza [przez G.] (SP 2, 4379-80), → p. 3; koniec XV w. na terenie wsi G. i Ostrężnica kopalnie ołowiu; Gruszka, Zeglarka, Wapowska, Hynkowska, Terle, Krzywa, Lipa i Szczęsna (D. Molenda, Górnictwo, → p. 7, s. 190).

3. Własn. szlach. 1383-1405 Mikołaj z G. i Zagórzan [pow. wiśl.; par. Ostrowce] h. Topór ojciec Hynka i Jana z G. i Zagórzan (SP 8, 1982, 2243, 2491, 2520; ZK 3 s. 464; 4 s. 177; ZDM 5, 1182; Hube, rps BJ 5008/III z II, f. 5)1Być może Mikołaj z Zagórzan i G. h. Topór jest identyczny z Mikołajem z Balic [pow. wiśl.] występującym w źródłach do 1411 r. (ZDM 1, 289). Obok. Mikołaja z Zagórzan w pow. wiśl. występuje jeszcze w l. 1400-1401 Mikołaj z Zagórzan [dziś Nagórzanki] w pow. prosz. w par. Gorzków brat Dominika (SP 8, 10 660, 10 686, 10 897, uw. 325/44, 355/51, 52; ZK 3 s. 229), oraz w l. 1404-6 Mikołaj z Zagórzan w pow. szczyrz. w par. Gdów burgr. krak. w l. 1405-6 (Fed. s. 126; DSZ 110); 1383 Kapusta urzędnik [sądowy] zeznaje, iż dwaj słudzy Mikołaja z G. napadli na drodze i zabili woźnego i sługę pana Dzierżka, zabili źrebaka i zabrali do domu Mikołaja dzikie zwierzęta (SP 8, 1982); 1384 Dzierżek z Janowic przeciwko Mikołajowi z G. o zabicie sługi, woźnego, kobiety i źrebaka (SP 8, 2243); 1389 Ofka z G. (SP 8 uw. 167/15); 1402-29 Hynek z G. i Zagórzan [pow. wiśl.] h. Topór s. Mikołaja, br. Jana, mąż Katarzyny, ojciec Hynka i Piotra z G. i Zagórzan, dzierżawca zamku Tęczyn 1421-4 (ZK 3 s. 464; 4 s. 177; 5 s. 178, 277; 6 s. 398, 464, 494, 530; 7 s. 13, 24, 117, 335; 146 s. 165; SP 2, 1642, 1697, 1779, 1966, 1968; AKP 8, 619-20, 1045, 1061; GK 3 s. 266)2Niewykluczone, że jest identyczny z Hynkiem z Balic w pow. wiśl. również h. Topór, chorążym sand. 1440-44 i marszałkiem dworu król. w r. 1444 (PSB, t. 9, s. 520-1; Słown. histor.-geogr. woj. krak. w średn., zesz. 1, s. 16 przyp. 1); 1402-24 Jan z G. i Zagórzan [pow. wiśl.] s. Mikołaja br. Hynka zapewne ojciec Macieja z Zagórzan występującego w l. 1475-82 (ZK 3 s. 464; 5 s. 277; 6 s. 469, 473, 494; 7 s. 13, 77, 99, 166, 335; 194 s. 190, 200, 208; AKP 8, 952, 1020); 1402 z podziału dóbr między Mikołajem z Zagórzan a jego ss. Hynkiem i Janem, Mikołajowi przypadły Płotki, Karniowice, Lgota i Czyżówka w ziemi krak., a synom G., Ostrężnica w ziemi krak. oraz Zagórzany, Żegocin [Rzegocin] i Hynków [dziś Chinków] w ziemi sand. (ZK 3 s. 464); 1404 Hynek s. Mikołaja z Zagórzan sprzedaje za 250 grz. Janowi z Chełmu całą swoją wieś G. (ZK 4 s. 177); 1409 Hynek z Zagórzan zawiera ugodę ze Spytkiem z Woli w ten sposób, że jeśli Hynek da mu 140 grz. półgr albo 120 grz. szer. gr, to Spytek odstąpi mu wieś G., którą trzyma w zastawie od Hanka z Chełmu (ZK 5 s. 176); 1412 Hynek i Jan z Zagórzan zastawiają z pr. odkupu za 170 grz. szer. gr i 50 grz. półgr wg prawa zwyczajowego ziemskiego Stanisławowi z Młoszowej pół wsi G. i las w G. Stanisław może używać lasów dla dziedziny G. i budynków, zarośli na ogrodzenie i może sprzedawać owoce z drzew [paszę] i korzystać z powinności kmieci według prawa zwyczajowego. Hynek i Jan nie wykupią G. przed upływem 3 lat (ZK 5 s. 277); 1414 Świętosław z G. zięć [szwagier?] Nawoji wd. po Marku sołtysie z → Karniowic (KSN 3469); 1417 Stanain s. (puer) Hannusborka z Krakowa przeciwko Stanisławowi z Młoszowej o las między Niesułowicami i G. (ZK 6 s. 370-71); 1417 Hynek z G. ma zapłacić w wyznaczonym terminie 70 grz. Mikołajowi z Korabiowic pod gwarancją dania wwiązania w charakterze zastawu do całej cz. swej dziedziny w G. z wyjątkiem [części] u Sławka z Młoszowej (ZK 6 s. 398); 1418 Jan z G. oddala prawnie pretensje Stanisława z Młoszowej do sumy 170 grz. (ZK 194 s. 200); 1420 Sławek z Młoszowej oddala prawnie pretensje br. Hynka i Jana z G. o 50 grz. szkody [?] w dobrach w G. i o 150 grz. szkody w lesie w G. (ZK 7 s. 13); 1421 Hynek z G. zastawia za 30 grz. półgr Andrzejowi z Tęczyna [?] całe swe części dziedz. w Ostrężnicy (ZK 7 s. 117); 1424 Stan. Młoszowski z Rudna oddala prawnie pretensje br. Hynka i Jana z G. i Zagórzan o 50 grz. z tytułu sprzedaży domu z dworem w G., lasu w G. i 150 grz. szkody (ZK 7 s. 335); 1428 Hynek z G. przeznacza swej ż. Katarzynie 60 grz. z tytułu wiana na połowie wszystkich swych dóbr dziedz. (ZK 146 s. 165); Rafał s. Hynka z G. (ZK 7 s. 368); 1429 Szczepan włodarz (procurator) Hynka z G. i Jan kmieć z G. (GK 3 s. 266).

1449-70 Hynek z G. s. Hynka z G. br. Piotra, mąż Doroty c. Stan. Giedki z Bobowej, ojciec Mikołaja Hynka i Piotra Hynka z G. (GK 10 s. 1026; ZB 1 s. 245; ZCz. 4 s. 281; ZK 16 s. 360, 402, 418, 442, 470, 492, 514, 536; 17 s. 380, 419, 466, 481, 569, 589, 626); 1449 br. Hynek i Piotr z G. zastawiają Janowi Parczowskiemu cz. wsi Ostrężnicy wraz z opuszczonymi żupami ołowiu (GK 10 s. 1026); 1464 Mik. Giedka z Bobowej daje w posagu swej siostrze Dorocie ż. Hynka Zagorowskiego z G. 300 grz. i za te pieniądze zastawia jej i Hynkowi połowę swej cz. w Bobowej (ZB 1 s. 245-6); tenże zastawia ww. Hynkowi z G. z tytułu 100 grz. posagu swej siostry Doroty 10 grz. czynszu w Brzeżnej na osiadłych kmieciach, zachowując dla siebie robociznę i daniny od nich (ZCz. 4 s. 281; ZB 1 s. 247); 1470 [?]-1500 Mikołaj Hynek Goryniecki z G. s. Hynka z G. br. Piotra Hynka, mąż Elżbiety c. Piotra ze Smogorzowa [pow. wiśl.; par. Stopnica], ojciec Mikołaja i Hynka z G. (DLb. 2 s. 200; ZK 152 s. 270; 153 s. 12, 110; 16 s. 677; GK 24 s. 259, 511-12; MS 2, 986; AKH 9, 493, 592; SP 2, 4379-80, 4393, 4411, 4421, 4435, 4522); 1470 [?]-1475 Piotr Hynek z G. zw. też Piotrem Goryńskim br. Mikołaja Hynka z G. (DLb. 2 s. 200; ZK 16 s. 677, 684); 1470-80 dziedzice G. br. Mikołaj Hynek3Wydawca postawił zapewne niesłusznie przecinek między imionami Mikołaj i Hynek sugerując tym samym, iż było 3 braci właścicieli G. Mikołaj, Hynek i Piotr, tymczasem inne źródła informują tylko o 2 braciach Mikołaju Hynku i Piotrze Hynku i Piotr h. Stary Koń4Błędnie zamiast h. Topór. We wsi 40 1/2 łanów kmiec., folwark ryc, sołectwo z 1 łanem i role plebana (DLb. 2 s. 200); 1471 Mikołaj Hynek dz. z G. zapisuje swej ż. Elżbiecie c. Piotra ze Smogorzowa 100 grz. z tytułu posagu i tyleż z tytułu wiana na swych dobrach G. i Ostrężnica (ZK 152 s. 270); 1489-92 w G. pobór z 10 łanów (RP s. 132; ŹD s. 434; RP s. 158, 172); 1493 pobór z 9 ł. (RP s. 188); 1494, 1496 pobór z 9 1/2 ł. (RP s. 202, 66); 1497-1501, 1508 pobór z 8 ł. (RP s. 105, 33, 3, 241, 270, 334); 1490 br. Łazarz, Mikołaj i Michał dziedzice Minogi wydzierżawiają na 4 lata swemu br. Janowi swe dobra Tomaszowice, G., Podskalany i Brzezie (ZK 153 s. 38).

1491-1502 Hynek Gorynicki z G. s. Mikołaja Hynka z G. (SP 2, 4379-80, 4393; ZK 23 s. 88-9); 1491 Stan. Paczółtowski pozywa [Mikołaja] Hynka z G., aby postawił przed sądem swoich synów Mikołaja i Hynka, którzy zostali zatrzymani w jego domu w G. przez szlachtę po napaści na drodze królewskiej i zadaniu ran [temuż Paczółtowskiemu] (SP 2, 4379); Jan Szczawiński i Prokop z Wodziradza [pow. sand.; par. Szewna] zeznają przed sądem, iż wracając drogą z Paczółtowic do Olkusza, znaleźli rannego Stan. Paczółtowskiego, a następnie udali się do domu Mikołaja Hynka z G., gdzie zastali jego synów Mikołaja i Hynka i dowiedzieli się, iż ci puścili wolno Stan. Paczółtowskiego „de voto alias ze slubu” (SP 2, 4380); 1493 Błażej z Pirocic [pow. wiśl.; par. Działoszyce] występuje przeciwko Mikołajowi Hynkowi z G. o to, że jego ss. Mikołaj i Hynek z jego rozkazu wyszli z domu Mikołaja Hynka w G., przybyli do domu dzierżawcy Mninoskiego w G. i zadali Błażejowi dwie rany krwawe, przez co Błażej stracił władzę w obu rękach, co potwierdził sąd (SP 2, 4393); Mikołaj [Hynek] Goryniecki jako strona w sądzie odesłany przez sąd górniczy w Olkuszu, Żupnik olkuski ma wysłuchać obu stron na sądzie w G. (SP 2, 4411); 1494 Jan Mninoski z Minogi oskarża Mikołaja Hynka Gorynieckiego z G. o 123 kopy żyta wart. 20 grz. i szkody (SP 2, 4421); Mikołaj Hynek z G. zastawia za 100 grz. Stan. Sworczowi, Stanisławowi złotnikowi i Jerzemu złotnikowi mieszczanom krak. Ostrężnicę (GK 24 s. 511-2); Mikołaj Hynek Goryniecki dz. z G. i Ostrężnicy i Stan. Schworcz rajca krak. procesują się z Andrzejem Tęczyńskim z Tęczyna o kopalnie Lipa i Szczęsna (Szczassna) w dziedzinie Ostrężnica (SP 2, 4435); 1497 Jan Olbr. nadaje Mikołajowi Hynkowi [z G.] i Maciejowi Jankowskiemu dobra Stan. Paczółtowskiego we wsiach Paczółtowice, Ostrężnica, Dubie i Czubrowice w pow. krak. (MS 2, 986); 1498 Mikołaj Goryniecki i Maciej Jankowski uzyskali w sądzie komisarskim krak. pr. wwiązania się w dobra Stanisława z Paczółtowic: Paczółtowice, Ostrężnica, Dubie i Czubrowice skonfiskowane za niestawiennictwo na wyprawę (AKH 9, 493); woźny zeznaje przed sądem komisarskim krak., że Stanisław z Paczółtowic dopuścił Mik. Gorynieckiego tylko do wwiązania w wieś Ostrężnicę, nie pozwalając mu na wwiązanie się we wsie: Paczółtowice, Dubie i Czubrowice (AKH 9, 592); 1500 Jan Olbr. pozwał swego urzędnika Stan. Ujejskiego (Uyesczky) z Zagajowa [pow. wiśl.] komornika krak., o to, że nie wykonał królewskiego polecenia, a mianowicie nie wysłuchał w wyznaczonym terminie w dziedzinie Ostrężnica przysięgi Mik. Gorynieckiego dziedzica Ostrężnicy w sprawie granic (SP 2, 4522); 1518 Jan Goryniecki dz. z G. i Ostrężnicy skazany na karę XV za niedopuszczenie Piotra Niesułowskiego z Niesułowic do wwiązania w dobra G. i Ostrężnica (SP 6, 131); 1525 Paweł Kochman rajca krak. dz. w G.5Z końcem XVIII w. na terenie wsi G. browar i pustkowie o nazwie Kochman, w XIX w. folwark, a obecnie część wsi o tejże nazwie (Mat. do MWK s. 98; SG t. 2 s. 704-5; UN 11 s. 116), Ostrężnicy i Lgocie ustępuje Janowi i Spytkowi br. nie podzielonym ss. zm. Mikołaja Jordana z Zakliczyna kaszt. wojnickiego i star. spiskiego za sumę, która jest odnotowana w aktach ziemskich krak., prawa dziedz. do dóbr G., Ostrężnica i Lgota w ziemi i pow. krak., które kupił od Jana Hynka niegdyś dziedzica wspomnianych dóbr (ZK 27 s. 125-6); 1527 Zygmunt Stary orzeka, iż Jan Jordan z Zakliczyna i Melsztyna wykupił za 1400 fl. od Pawła Kaffmana5Z końcem XVIII w. na terenie wsi G. browar i pustkowie o nazwie Kochman, w XIX w. folwark, a obecnie część wsi o tejże nazwie (Mat. do MWK s. 98; SG t. 2 s. 704-5; UN 11 s. 116) dobra G., Ostrężnica i Lgota będące u niego w zastawie (SP 6, 404); 1529 role folw. w G. (LR s. 156); 1530 w G. pobór z 7 ł. i 1 karczmy dorocznej (RP k. 3); 1539 Elżbieta z G. ż. Szczęsnego Dembińskiego pozwana przez Piotra Zagorzeńskiego i Zbigniewa Hynka o G. (Bon. 7 s. 281).

4. 1470-80 łan sołtysi w G. (DLb. 2 s. 200; 1529 sołtys w G. (LR s. 156).

5. 1335-6, 1345-52 świętop. 3 sk. (MV 1-2 wg ind.); 1373-4 świętop. 3 sk. (Rejestr Świętop. k. 13, 36); 1437 Marcin i Bartłomiej kmiecie z G. kupują za 17 grz. (7 i 10 grz.) od księdza Henryka włodarza krak. dzies. we wsiach G. i Lgota (Elgotha) [zapewne w parafii Płoki] (OK 5 s. 240 v.); 1464 Jan bp krak. nadaje kap. krak. dziesięciny z wymienionych imiennie wsi, m. in. z G. w kluczu lel. [!] (Mp. 5 L 81); 1470-80 kościół par. drewn. pod wezw. Ś. Mikołaja; pleb. w G. pobiera dzies. snop. i kon. z połowy łanu kmiec. w G. z łanu sołtysiego w G. wart. 16 gr i folw. ryc. w G., z 1 łanu w Karniowicach i 1 pola kmiec. w Zagórzanach [pow. wiśl.; par. Ostrowce], oraz meszne, 4 korce pszenicy i 4 korce owsa z każdego łanu; dzies. snop. i kon. z 10 łanów kmiec. w G. należy do bpa krak. Do parafii należy tylko wieś G. (DLb. 2 s. 200); 1529 Bartłomiej z Kleparza pleb. w G.; parafia pobiera dzies. snop. z ról folw. i od 1 sołtysa w G. wart. 1 1/2 grz. 12 gr, ze wszystkich ról folw. w Karniowicach wart. 20 gr, z 1 łanu folw. w Zagórzanach wart. 40 gr, oraz meszne 8 ćwiertni żyta i tyleż owsa miary olkuskiej równej wart. 2 grz. 10 gr (LR s. 156).

6. 1407 Mikołaj z G. krawiec przyjęty do prawa miej. krak.; 1430 Piotr Wanssa z G. przyjęty do prawa miej. krak. (Kacz. 1811, 4297); Mikołaj s. Jakuba z G. studentem Ak. Krak. (Ind. s. 216); 1470-80 Hynek z G. wikariusz prebendy Szewieńskiej (Schewyenska) w kolegiacie kieleckiej (DLb. 1 s. 464); 1529 Mikołaj z G. pleb. kościoła par. w Gorlicach i altarysta kościoła par. w Bieczu (LR s. 105-6).

7. Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, Warszawa 1978, t. 1-2, wg ind.; D. Molenda, Górnictwo kruszcowe na terenie złóż śląskokrakowskich do połowy XVI wieku, Wrocław 1963, s. 190.

8. W obecnym kościele murowanym w G. wzniesionym w 1673 r. na miejscu wcześniejszego drewn. kościoła znajduje się późnogotycki posąg Chrystusa Ukrzyżowanego z XVI w. i monstrancja z przełomu XV i XVI w. (KatZab. t. 1 s. 385-6).

1 Być może Mikołaj z Zagórzan i G. h. Topór jest identyczny z Mikołajem z Balic [pow. wiśl.] występującym w źródłach do 1411 r. (ZDM 1, 289). Obok. Mikołaja z Zagórzan w pow. wiśl. występuje jeszcze w l. 1400-1401 Mikołaj z Zagórzan [dziś Nagórzanki] w pow. prosz. w par. Gorzków brat Dominika (SP 8, 10 660, 10 686, 10 897, uw. 325/44, 355/51, 52; ZK 3 s. 229), oraz w l. 1404-6 Mikołaj z Zagórzan w pow. szczyrz. w par. Gdów burgr. krak. w l. 1405-6 (Fed. s. 126; DSZ 110).

2 Niewykluczone, że jest identyczny z Hynkiem z Balic w pow. wiśl. również h. Topór, chorążym sand. 1440-44 i marszałkiem dworu król. w r. 1444 (PSB, t. 9, s. 520-1; Słown. histor.-geogr. woj. krak. w średn., zesz. 1, s. 16 przyp. 1).

3 Wydawca postawił zapewne niesłusznie przecinek między imionami Mikołaj i Hynek sugerując tym samym, iż było 3 braci właścicieli G. Mikołaj, Hynek i Piotr, tymczasem inne źródła informują tylko o 2 braciach Mikołaju Hynku i Piotrze Hynku.

4 Błędnie zamiast h. Topór.

5 Z końcem XVIII w. na terenie wsi G. browar i pustkowie o nazwie Kochman, w XIX w. folwark, a obecnie część wsi o tejże nazwie (Mat. do MWK s. 98; SG t. 2 s. 704-5; UN 11 s. 116).